“Dağılmış evdən göy üzünə baxıram...”

Qəzetimizlə əməkdaşlıq edən tanınmış yazıçı Şərif Ağayar bu yaxınlarda Laçında, doğulub boya-başa çatdığı Ağbulaq kəndində olub. Vətən müharibəsində qələbəmizdən sonra, ötən ilin noyabrında işğaldan azad edilmiş kənddə gördüklərini və duyduqlarını özünəməxsus bədii-publisistik üslubda if­a­də edən yazıçının iri həcmli reportajından kiçik bir hissə diqqətinizə təqdim olunur. Reportajın tam mətnini “Kulis.az”da  (https://kulis.az/news/37061) oxuya bilərsiniz.

Həyətimizdəki alma ağacları qocalmışdı. Heç birində xatırladığım bir əlamətə rast gəlmədim. Bu, dəhşət idi! Bircə “Bulağın gözü”ndən çıxan çayın həyətimizdən keçən hissəsindəki döngə, iki qıjov və “setka”mızın qalıqları tanış gəldi mənə. Bir vaxtlar o qıjovlar ayaqla adlayıb qarşı yaxaya keçəndə böyüdüyümə inanmış, sevindiyimdən əl çalmış, qışqırmış, özümü Hindistanı fəth edən İsgəndər kimi hiss eləmişdim. İndi necə balaca gəlirdilər mənə?! Xırda bir səbəbdən o boyda sevinc hasil eləməyin sirri nədir görəsən? Bircə bunu bilsəydim... 

O taydakı “Rəhimin bulağı” toz-torpaq, çör-çöp altında qalıb qurumuşdu. Təbiət ölən körpə kimi dəfn eləmişdi bulağı. Aşağısından azca su sızırdı amma. Bəlkə təmizləyən olsa, sevinə-sevinə axıb çaya qarışardı.

Evimiz... Xaraba deyərdim... Ancaq mən burda idimsə xaraba demək olmazdı. Az qala hər daşını anam belində, qarnında daşıyıb. Hamilə ola-ola işləyib. Görəsən, bilirmi daşlar? Daş yaddaşı deyilən bir şey var axı. Əllərimi sürtsəm, dirilərmi o yaddaş? Ovsun oxusam qayıdarmı o çağlar? Həyətimizdəki çayla birlikdə axıb gedən o zamanı necə saxlayım, necə geri qaytarım?

Bu nə zülmdür, ilahi? Otuz il az deyil axı. Kim idi əlinə balta alıb bir də geri gəlməyəcək ömrümüzün tən yarısını belə amansızcasına budayıb keçən? Biz ona nə etmişdik? Kimdən soruşaq bunun əvəzini? Kimdən alaq intiqamını?   

Daşların üzü qapqara qaralıb. Qara gün qaraldıb evimizi. Pillələrin sayı 15 yox, 14-dür. Biri ya yerə batıb, ya yuxarıdan uçub. Evin boyu balacalaşıb.

Bütün kənd “Titanik” kimi tədricən torpağa gömülür.

Bircə divardakı turba dəyişməyib. Rəngi də həminkidir. Əlimlə toxunuram. Buz kimidir. Onu dərin yuxudan oyatmaq üçün nəfəsimlə uzun-uzadı isitməliyəm. Amma havadan gələn yanmış dizel qoxusu məni tələsdirir. Hava o qədər təmizdir ki, bizi gətirən maşının iyini hər yanda duyuram. Səs də rahat gedir. Maşın işə düşən kimi bilirəm.

Hikməti itirmişəm. Havanın bu məhrəm sakitliyindən istifadə edib onu haraylayıram. Səsim sükuta dalmış kəndin dağılmış evlərində əks-səda verir. O an mənimlə birlikdə səsimin də kəndə qayıtdığını hiss edirəm. Bir də çağırıram. Hikməti tapmaqdan çox evləri oyatmaq, kəndi həyata qaytarmaq üçün. Bura gəldiyimə hamını və hər şeyi, ən başda özümü inandırmaq üçün...

Babamgilin qapısında ağ bir it yatıb. Məni vecinə almır. Azərbaycanca təpinirəm ona. Anlamır. Rusca təpinirəm. Yenə vecinə almır. Ermənicə iti necə qovular, bilmirəm. Qorxmadan üstünə gedirəm. Quyruğunu bulayır. Yemək istəyir. İncitməyiblər bu iti. Nə öz sahibləri, nə bizim əsgərlər. Mən də incitmirəm. Yanından keçib babamgilin evinə keçirəm.

Qapılarına at nalı vurulub. Onların qapısı deyil. Ermənilər nal vururmu qapılara? Bilmirəm. Məncə, vurmurlar. Ola bilsin, bu qapını kəndin başqa yerindən gətirib asıblar. Qapının sağ tərəfinə koronavirusdan qorunmaq üçün maska taxmaq qaydalarını əks etdirən vərəq vurulub. İçəriki yan otaqda isə məni İsa Məsihin rəsmi qarşılayır. Qucağında quzu... Görünür, bu evdə yaşayanlar İsanı yaxşı anlamayıblar. Özgəsinə məxsus evləri yandırmaq, dağıtmaq, yağmalamaq hara, onların arasında güc-bəla salamat qalan bir evə İsa Məsihin rəsmini vurmaq hara. Ayıb olmalı...

Babam qalan otağa keçirəm. Bu da “Şəkil” hekayəsinin məşhur prototipinin yatdığı yer; taxt da yoxdur, çubuq da. Bizimkilərdən bir nişanə gözə dəymir. Əvəzində arı yeşikləri və şanlar var. Bal istehsal ediblər burda.

İt hələ də həyətdədir. Hətta dalımca düşür. Birlikdə o biri məhəllələrə keçməzdən əvvəl “Şəkil” hekayəsindəki ağ atın bağlandığı tövləni çəkirəm. Elə o an bu ağ itlə, o ağ atın nə vaxtsa hansısa nağılda yoldaşlıq etdiyinə inanıram. İtə yazığım gəlir.

Bir az irəlidə, əmimgilin məhəlləsində başqa bir it çıxır qabağıma. Bu, qara rəngdədir. Daha qoca və üzgündür.

Hasardan hərlənib əmimgilin həyətinə adlayıram.

Çörəkxana – dağılıb.

Tövlə - dağılıb.

Evin divarları nisbətən salamatdır. Divardakı kubiklərin birinə kiril hərfləri ilə əmimin böyük oğlunun adı cızılıb: “Qorxmaz”.  Dəqiqliklə oxunur. Çox güman, mismarın ucu ilə cızıblar.

İçəri keçirəm. Eynən bizim evlərdə bitən qanqallardan burda da var. Böyüyüb quruyublar. Başları qotazlıdır. Sanki qanqallar da qohum olduğumuzu bilib burda da eyni cür boy verib. Evlərimizin sakinləri bunlardır indi. Divarların dibini və küncləri diqqətlə yoxlayıram. Tanış heç nə yoxdur. Soyuqqanlıyam. Əmimin evinin uçmuş tavanından səmaya baxıram. Deyəsən, ilk dəfədir dağılmış evdən göy üzünə baxıram. Yəqin tanrı belə yerdən baxanları daha tez görür. Ona şükür edirəm. Mənə bu fürsəti verdiyi üçün.